Hoe de arts M+G jongeren helpt in een hypernerveuze samenleving
.jpg)
We leven in een samenleving vol prikkels, prestatiedruk en permanente alertheid. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) noemt het in haar recente rapport een hypernerveuze samenleving. Jeugdarts en arts Maatschappij + Gezondheid (M+G) Hajo Krol ziet in zijn spreekkamer hoe die druk zich bij jongeren uit in stress, slaapproblemen en uitval op school. ‘Ze trekken zich steeds verder terug uit dingen die juist energie geven, zoals sporten of vrienden zien.’
In het rapport Op de rem! - Voorbij de hypernerveuze samenleving beschrijft de RVS hoe onze samenleving steeds meer wordt gekenmerkt door prestatiedruk, individualisering en voortdurende versnelling. Dat heeft grote impact op de mentale volksgezondheid. De raad pleit daarom voor meer rust, ruimte en verbondenheid. Niet door mensen weerbaarder te maken, maar door de samenleving zelf anders in te richten. Met aandacht voor vertraging, verbinding en verscheidenheid.
Stress sluipt erin
Hajo Krol werkt bij de GGD regio Utrecht met jongeren van 12 tot 18 jaar. Hij herkent veel uit het rapport van de RVS: ‘Prestatiedruk, individualisering, het ontbreken van echte ontspanning; ik zie het veel terug bij de jongeren in mijn spreekkamer. Ze moeten ontzettend veel van school, van hun omgeving én van zichzelf. Dat geeft stress.’
Wat hem opvalt: die stress uit zich meestal niet direct in grote problemen, maar sluipt er langzaam in. ‘Veel jongeren geven aan dat ze zijn gestopt met sporten of hun vrienden minder zien. Niet uit onwil, maar omdat school al hun tijd opslokt. En juist daardoor voelen ze zich nog minder goed: ze haken af van dingen die energie geven, zonder te beseffen dat ze zo verder vastlopen.’
Slaapproblemen
Een van de eerste signalen die Hajo vaak hoort in de spreekkamer, zijn slaapproblemen. ‘Jongeren piekeren of blijven tot laat op hun telefoon. Dat verstoort hun ritme en leidt tot nog meer stress.’ Schermgebruik is daarbij vaak een glijdende schaal. ‘Het begint met ontspanning, maar wordt soms ongemerkt een manier om vervelende gevoelens te ontwijken. Voor je het weet is het geen plezier meer, maar gewoonte.’
Dat betekent niet dat schermtijd of gamen per definitie slecht is. ‘Ik game zelf ook af en toe, het kan heel ontspannen en gezellig zijn,’ zegt Hajo. Daarom is het volgens hem belangrijk om schermgebruik niet te snel te veroordelen, maar samen te kijken wat eronder ligt. In zijn spreekkamer geeft hij vaak uitleg aan de jongeren. ‘Dat stress en piekeren écht effect hebben op hoe je hersenen werken. En dat bepaalde stofjes in je brein – zoals dopamine of cortisol – een rol spelen in hoe je je voelt. Die uitleg geeft vaak herkenning en rust. Het helpt jongeren om te zien: het ligt niet aan mij, het heeft ook een fysieke kant.’
Van papier naar praktijk
De aanbevelingen in Op de rem bieden volgens Hajo een waardevolle richting om de hypernerveuze samenleving te verlichten. Meer vertraging, verbinding en aandacht voor rust en structuur; het zijn herkenbare thema’s in zijn spreekkamer en in gesprekken met ketenpartners. Tegelijkertijd wijst hij op iets wat in het rapport minder nadrukkelijk aan bod komt: de basis voor een goed leven. ‘We moeten niet voorbijgaan aan wat jongeren écht nodig hebben om tot rust te komen. En dat is bestaanszekerheid: een veilige thuissituatie, perspectief op de toekomst, geen constante zorgen over geld of wonen.’
Daarnaast is het volgens Hajo cruciaal dat de adviezen uit het rapport niet op papier blijven staan, maar daadwerkelijk worden vertaald naar de praktijk. Als arts M+G werkt hij daarvoor samen met scholen, huisartsen en gemeenten om schooluitval en langdurig ziekteverzuim eerder te signaleren. ‘We delen ervaringen en maken afspraken: bij wie trek je aan de bel, en wanneer? Zo voorkom je dat jongeren pas in beeld komen als het al misgaat.’
De arts M+G in actie
Het rapport gebruikt Hajo ook als gespreksinstrument in overleg met schooldirecties en gemeenten. ‘Het helpt om thema’s als vertraging en verbinding bespreekbaar te maken.’ Ze roepen vaak herkenning op, merkt Hajo, maar de vertaling naar concrete interventies blijft vaak liggen. ‘Het risico is dat iedereen het erover eens is dat we moeten vertragen en verbinden, maar toch worden meegezogen in de waan van de dag.’ Als arts M+G helpt Hajo om die vertaalslag wél te maken. ‘We brengen signalen uit de spreekkamer in, weten wat werkt voor jongeren en denken mee over hoe beleid en ondersteuning beter kunnen aansluiten op hun behoeften.’
Wil jij je als arts ook sterk maken voor de publieke gezondheid van kinderen en jongeren? In de opleiding tot jeugdarts (eerste fase) en arts Maatschappij + Gezondheid (tweede fase) leer je gezondheidsrisico’s in de samenleving te signaleren én aan te pakken. Lees meer over de opleidingen:
