De eeuw van mijn oma’s
Al jaren houd ik me bezig met genealogie: het uitzoeken van mijn stamboom. De meeste van mijn voorouders komen uit een katholiek arbeiders- en middenstandsmilieu. De gezinnen zijn enorm. Mijn vader zelf is er één van dertien en mijn moeder groeide op in een gezin van acht. Hoe zou het zijn om moeder te zijn van zo’n groot gezin?
Alleen al die rij zwangerschappen en bevallingen. Mijn oma B. was in twintig jaar tijd dertien keer zwanger. En dat tussen het werken in de winkel door, zonder zwangerschapsyoga en babyshowers. Mijn moeder was één van de oudere kinderen in haar gezin. Er kwamen jongere zusjes na haar, maar ze wist nooit wanneer haar moeder zwanger was. Wel ruimde ze in de eerste maanden moeders braaksel op. Oma’s misselijkheid werd door mensen in haar omgeving afgedaan als aanstellerij. Er zijn zelfs vrouwen met een hyperemesis gravidarum – overmatig zwangerschapsbraken – tegen wie gezegd werd dat ze de zwangerschap vast niet wilden. Dat ze daarom zoveel over moesten geven.
Maar vooral: hoe ‘krijg je ze groot’? Het huishouden moet enorm zijn geweest. Wat een eindeloze sloot aardappels om te schillen en luiers om te wassen. De kinderen moesten in ieder geval al van jongs af aan aan de bak. Helpen in het huishouden én zorgen voor de jongere kinderen. In het gezin van mijn moeder hadden de oudste drie dochters ieder een klein zusje waar zij speciaal voor zorgden. En oma B. had voor haar kinderen een schrift waarin ze op kinderniveau had beschreven hoe je bepaalde gerechten moest koken.
Nu ik zelf twee kinderen opvoed vraag ik me af hoe je dat doet. Moeder zijn van zo’n enorm gezin. Oma B. schijnt gezegd te hebben ‘Je krijgt ze niet allemaal tegelijk’ en dat is natuurlijk zo. Maar veel tijd voor knuffelen en spelen kan er niet geweest zijn. Om van contact naps (slaapjes in fysiek contact met een ouder) of voeden on demand maar te zwijgen. Natuurlijk werd er ook compleet anders gedacht over het opvoeden en zelfs over het knuffelen van kinderen. Dus áls er al tijd voor was, dan was het niet ‘de bedoeling’ om veel individuele aandacht en lichamelijk contact te geven.
Wat ook indruk maakt, is de kindersterfte. In de zijtakken van mijn stamboom is een gezin waarin tien van de twaalf kinderen stierven vóór zij een half jaar waren. Natuurlijk is mijn doktershoofd dan erg benieuwd wat er in dat gezin op medisch vlak gespeeld heeft, maar mijn moederhart vraagt zich vooral af hoe je dan overeind blijft. Hoe bereid je je nog voor op een nieuwe baby? En hoe hecht je je aan je volgende kind. Zoveel kinderen verliezen was gelukkig een uitzondering, maar in bijna alle gezinnen die ik uitzoek, zijn kinderen overleden. Of je je nieuwe baby wel ‘groot kon krijgen’ was dus veel minder zeker dan het nu is.
En dan denk ik aan mijn eigen ouderschap. Wat een groot goed het is dat ik, samen met mijn man, zelf na mocht denken over of ik kinderen wilde, hoeveel, en wanneer. Natuurlijk gaat de natuur nog steeds haar eigen gang. Er zijn mensen die ongewenst geen kinderen krijgen. Er zijn ongeplande en soms ongewenste zwangerschappen. En er overlijden nog steeds kinderen. Maar ontwikkelingen als vaccinaties, antibiotica en de anticonceptiepil hebben in de afgelopen eeuw veel veranderd.
De keerzijde van die medaille is dat we nu soms wel érg veel nadenken over ouderschap en opvoeding. Zeker in de wijk waar ik als jeugdarts werk, waar veel hoogopgeleide ouders wonen. Het geeft veel onzekerheid en vragen. Vroeger hadden ouders vaak al veel ervaring met baby’s en jonge kinderen, omdat ze zelf in een groot gezin waren opgegroeid. Die ervaring missen veel ouders van nu.
Ik vind het moeilijk om te zien dat onze vrijheden in sommige landen weer onder druk staan. En dat de enorme winst van bijvoorbeeld vaccinaties soms niet meer gezien wordt, juist omdát ze zo goed hebben gewerkt. Laten we de vrijheid en vooruitgang koesteren. En ervoor waken dat de klok niet weer een eeuw terug wordt gezet. En laten we ook oog houden voor wat ouders vandaag nodig hebben om hun kinderen met vertrouwen groot te brengen. Want ook al krijgen we onze kinderen niet allemaal tegelijk, ouderschap vraagt om steun, kennis en een gemeenschap om je heen.
.jpg)
