Vapen & de rol van de jeugdarts
Een leerling die ’s nachts wakker wordt om een hijsje van zijn vape te nemen. Een jongere die niet meer kan sporten. Tieners die via Snapchat benaderd worden door dealers. Jeugdarts in opleiding Tijn Borm komt het allemaal tegen. ‘De tabaksindustrie doet afbreuk aan alles wat bij kind-zijn hoort.’
Vanuit zijn werk bij GGD Limburg-Noord en via het project Vapen #jouwkeuze zet Tijn zich in voor voorlichting over nicotineverslaving en de risico’s van vapen, preventie, stophulp en betere bescherming van jongeren. Dat strengere regels rondom vapen in het maatschappelijke debat regelmatig als betutteling worden weggezet, vindt hij onbegrijpelijk en kwalijk. ‘Jongeren verslaafd maken aan nicotine is het hoofddoel van de tabaksindustrie, daarmee creëren ze klanten voor het leven. Wij moeten die kinderen beschermen.’
Maar ik rook niet
Als Tijn jongeren vraagt of ze roken zeggen ze vaak nee. Vraag je daarna: vape je? Dan is het antwoord ja. ‘In hun hoofd zijn dat twee verschillende dingen, waarbij ze vapen vaak als iets onschuldigs zien.’ Dat is het allesbehalve. Een vape bevat grote hoeveelheden nicotine, meer dan in een heel pakje sigaretten, en andere giftige stoffen. Vapen is sterk verslavend en kan de ontwikkeling van het puberbrein verstoren. Ook vergroot het de kans op psychische klachten.’
Verslaving aan vapes wordt niet altijd herkend, merkt Tijn. ‘Jongeren denken vaak dat ze zo kunnen stoppen, maar als ik doorvraag herkennen ze toch al veel signalen: onrust, prikkelbaarheid, hoofdpijn, slecht slapen of concentratieproblemen als ze een tijdje niet vapen. Als je uitlegt wat nicotine met hun lichaam doet, beseffen ze opeens hoeveel invloed het eigenlijk al heeft op hun leven. Dan valt er soms iets op zijn plek.’
Vapen #jouwkeuze
Tijn is als vrijwilliger aangesloten bij Vapen #jouwkeuze, een initiatief van Daniëlle Cohen (longpatholoog) en Frank Borm (longarts) waarbij artsen voorlichting geven op scholen over nicotine, verslaving en de invloed van de tabaksindustrie. Ze dragen bij aan wetenschappelijk onderzoek, voeren de druk op richting politiek en nemen juridische stappen, bijvoorbeeld richting platforms als Snapchat waar dealers actief zijn.
Tijn is betrokken als onderwijsredacteur; samen met anderen ontwikkelt en vernieuwt hij het lesmateriaal. ‘De tabaksindustrie ontwikkelt zich snel en brengt steeds nieuwe producten op de markt, daar passen we onze lespakketten op aan.’ Ook staat hij regelmatig voor de klas op als arts om voorlichting te geven op middelbare scholen. ‘Zo blijf ik horen wat er speelt onder jongeren.’
Afbreuk aan kind-zijn
In de klas hoort Tijn verhalen over slapeloosheid, concentratieproblemen, groepsdruk en jongeren die stoppen met sporten omdat hun conditie achteruitgaat. Ook ziet hij hoe jongeren via social media in contact komen met dealers of onder druk worden gezet om zelf vapes te verkopen op school. ‘Sommige jongeren durven daar heel open over te vertellen. Dat vind ik echt dapper.’
Wat hem misschien nog wel het meest raakt, is dat vapen volgens hem afbreuk doet aan alles wat kind-zijn voor hem betekent: ontdekken, veiligheid, leren en jezelf ontwikkelen. ‘Je hoort als kind gezond en veilig te kunnen opgroeien, maar de tabaksindustrie belemmert dat bewust. Jongeren zo jong mogelijk verslaafd maken, levert de industrie uiteindelijk het meeste geld op.’
Wat de jeugdarts kan betekenen
Volgens Tijn ligt er voor jeugdartsen een kansrijke rol om de problematiek rondom vapen aan te pakken. ‘Wij staan dichtbij jongeren, pakken signalen uit hun leefwereld snel op en gaan het gesprek met jongeren en ouders aan.’ Daarbij werken ze samen met scholen, GGD’en, gemeenten en andere partners. Jeugdartsen ondersteunen scholen bijvoorbeeld bij het opzetten van preventiebeleid en het bespreekbaar maken van nicotinegebruik. Tijn noemt het Stappenplan Nicotinevrije School als hulpmiddel om samen met scholen concrete stappen te zetten: van duidelijke afspraken in het schoolreglement tot begeleiding van leerlingen die willen stoppen.
‘Maar,’ benadrukt Tijn, ‘met alleen voorlichting geven, signalen oppakken en hulpmiddelen bieden gaan we dit probleem niet oplossen.’ Daarvoor is strengere wetgeving, betere handhaving en samenwerking over landsgrenzen heen nodig. ‘We zijn blij dat de vapes met smaakjes in Nederland verboden zijn, maar net over de grens in België liggen ze gewoon in de winkel.’ Ook ziet hij dat veel jongeren online nog steeds gemakkelijk aan illegale vapes komen. ‘De industrie doet er alles aan om deze doelgroep te blijven bereiken.’
In afwachting van strengere wetgeving die vapes uit onze samenleving verbant, zet Tijn zich onvermoeid in om jongeren te beschermen. ‘Elk kind dat er niet aan begint of extra motivatie krijgt om te stoppen is er één.’
Door naar arts Maatschappij + Gezondheid
De combinatie van jeugdgezondheid, preventie en maatschappelijke impact, maakt de rol van de jeugdarts zo interessant en waardevol, vertelt Tijn tot slot. Na zijn opleiding wil hij doorstromen naar de tweede fase-opleiding tot arts Maatschappij + Gezondheid (arts M+G). ‘Bij grote gezondheidsproblemen in de samenleving zie je heel duidelijk dat medische kennis alleen niet genoeg is. Je hebt het onderwijs nodig, beleid, gemeenten, wetgeving, handhaving en samenwerking met allerlei partners. Als arts M+G kun je die verbindende rol pakken.’
