Wat kun je als arts M+G betekenen bij een crisis of ramp?

Stel, je wordt wakker in een stad zonder stroom. Mensen om je heen worden steeds onrustiger: telefoons werken niet meer, de supermarkt blijft dicht en hulpdiensten zijn niet bereikbaar. Wat kun je doen als arts M+G – in je eigen straat en als professional?

Aios M+G en onderzoeker Doret de Rooij verdiepte zich in dit scenario tijdens de Onderwijschallenge ”Voorbereiden op crises en rampen” van Universitair Public Health Opleidingsinstituut (UPHO). Ze sloot aan bij een van de drie werkgroepen die interdisciplinair aan de slag gingen met een complex maatschappelijk vraagstuk. Met behulp van design-based thinking: verkennend en onderzoekend, zonder vast einddoel, maar wel gericht op een concrete bijdrage. ‘Het is een mooie omgeving om te experimenteren en te ontdekken wat je als arts M+G kunt betekenen tijdens een crisis of ramp’, zegt Doret.

Weet wat je kán doen  

‘Nederland heeft een sterk georganiseerde crisisketen, maar niet elke arts M+G maakt daar deel van uit’, vertelt Doret. ‘Terwijl we op zo’n moment veel kunnen bijdragen. Hoe we concreet kunnen handelen, bijvoorbeeld als de communicatie wegvalt, daar kunnen we ons als beroepsgroep veel beter op voorbereiden.’ De Onderwijschallenge maakte duidelijk: weerbaarheid begint bij bewustwording, bij het besef dat het belangrijk is om te weten wat je kán doen.  

Scenario ‘Nederland in oorlog’  

Volgens arts infectieziektenbestrijding en aios M+G Charles Helsper is tijdens een grote crisis, zoals een oorlog, duidelijk wat de rol is van curatieve zorgverleners. ‘Maar voor veel artsen M+G ligt dit anders. Voor hen is niet goed duidelijk hoe zij hun rol het beste kunnen invullen en hoe ze zich daarop voorbereiden.’ Charles boog zich tijdens de challenge met zijn collega-aios over het scenario dat Nederland betrokken raakt bij een oorlog – niet in eigen land, maar in Oost-Europa. ‘De vraag die we ons stelden was: welke rol hebben artsen M+G dan in eigen land? Hoe bereiden we ons voor en zorgen we dat wat we doen complementair is aan wat er al is aan curatieve zorg en crisisstructuren?’

Mentale gezondheid  

De kern van de rol van artsen M+G tijdens crises: het bewaken van de publieke gezondheid, vooral van kwetsbare groepen, benadrukt Charles. ‘Zo kunnen jeugdartsen die zich willen voorbereiden op een rol in oorlogstijd zich verdiepen in het netwerk en de aanpak om de mentale gezondheid van kinderen en jongeren te monitoren en beschermen. Dat kan eventueel samen met scholen, als die tenminste openblijven. Je signaleert wat de stress met hen doet en agendeert dat bij de juiste partijen.’  

Ken de kaders

Zorg dat je weet wat jouw rol is in tijden van crisis of ramp: waar je expertise ligt en bij welke mensen in je netwerk je moet zijn. Dat is wat Charles andere artsen M+G wil meegeven. Doret voegt toe: ‘En denk na hoe een crisis of ramp je werk beïnvloedt. Kun je überhaupt nog op je werk komen? En wat kun je daar bijdragen? Dit is iets om nu over na te denken en ook binnen je organisatie te agenderen.’

‘En ken de kaders waarbinnen je werkt: de structuren en wetgeving’, zegt Remco Gabriël, arts bij Defensie en medisch adviseur. Hij is aangesloten bij de werkgroep weerbaarheid van Koepel Artsen Maatschappij + Gezondheid (KAMG). ‘Tijdens een crisis of ramp kan er veel veranderen, mede dankzij noodwetten. Hierdoor kan er bijvoorbeeld van je verlangd worden om medische handelingen te verrichten, omdat je op dat moment de beste persoon voor die taak bent.’

Verplicht weerbaar

‘Als NAVO-lid is Nederland verplicht om weerbaar te zijn voor crises, rampen en oorlogen’, stelt Remco. ‘Nu de dreiging toeneemt, is het noodzakelijk dat artsen M+G en hun organisaties zich voorbereiden. Het bewustzijn groeit, ook binnen de overheid, maar veel is nog ingericht op stabiele omstandigheden. Denk aan een GGD die enkel met elektrische auto’s rijdt en geen alternatief heeft bij langdurige stroomuitval. Mijn advies aan organisaties: ga eens oefenen. Werk bijvoorbeeld een paar uur zonder stroom. Wat gebeurt er dan? En wat heb je nodig?’  

Wat ze meenemen

Doret is tijdens de Onderwijschallenge gegrepen door het thema weerbaarheid, en gaat daar zeker mee verder. ‘Dit thema raakt meer dan oorlogen, rampen of crises. Het gaat ook over de omgang met klimaatverandering en polarisatie. Binnen mijn opleiding vraag ik daar aandacht voor door maatschappelijke betrokkenheid in de gezondheidszorg te agenderen. Mijn opleiders geven me hier ook de ruimte voor.’ Charles heeft meer inzicht gekregen in het belang van een goed netwerk en een heldere visie op je rol en taken. ‘Dat heb je echt nodig om snel te kunnen schakelen tijdens crises en rampen.’  

Remco blijft via KAMG betrokken bij het thema. ‘Juist deze inzichten uit de praktijk maken duidelijk hoe belangrijk het is dat de voorbereiding op crises en rampen structureel wordt opgenomen in álle artsenopleidingen. Zodat artsen M+G zich tijdens een crisis handelingsbekwaam voelen, kunnen anticiperen op wat nodig is en weten met wie ze moeten samenwerken om het verschil te maken.’

De onderwijschallenge is onderdeel van de opleiding tot arts M+G (tweede fase) bij UPHO. De challenges zijn interdisciplinaire, praktijkgerichte onderwijsmodules waarin je samen met aios uit andere domeinen werkt aan actuele maatschappelijke vraagstukken. Ze combineren inhoudelijke verdieping met praktische toepassing en bereiden je voor op je rol als arts M+G in een veranderende samenleving.

Foto: Calamiteitenhospitaal UMC Utrecht