‘Klimaatverandering maakt de gezondheidskloof alleen maar groter’

Klimaatverandering & de rol van de arts medische milieukunde

De zomer van 2026 is de warmste ooit gemeten. Wekenlang ging het over hitte, droogte en bosbranden. Hoe bescherm je mensen tegen een klimaat dat steeds extremer wordt? Arts medische milieukunde in opleiding Patricia Richters adviseert bewoners én gemeenten. ‘Iedereen verdient dezelfde bescherming.'

‘Die hete dagen zijn heel zorgwekkend. We krijgen steeds vaker vragen van bewoners die hun huis niet koel krijgen’, vertelt Patricia. Sinds 2025 werkt ze bij GGD Groningen; afgelopen maart begon ze aan de opleiding tot arts medische milieukunde. ‘Laatst sprak ik iemand die op driehoog woont, onder een plat dak, en geen geld heeft voor een airco. En een kinderopvang die vroeg: wat kunnen we nog doen? Dan geven we concrete adviezen, soms gaan we langs voor een betere inschatting van de situatie.’   

Iedereen verdient dezelfde bescherming

Extreme hitte treft vooral mensen die al kwetsbaar zijn. Denk aan ouderen, jonge kinderen, zwangeren en mensen met chronische aandoeningen. Zeker in sterk versteende wijken, waar weinig schaduw en verkoeling is, kunnen de risico’s snel oplopen. Sommige medicijnen zorgen er bovendien voor dat het lichaam minder goed tegen hitte kan. En mensen met luchtwegaandoeningen hebben vaak te maken met flinke benauwdheid door de slechte luchtkwaliteit.

‘Deze groepen worden extra getroffen door klimaatverandering. De gezondheidskloof wordt hierdoor alleen maar groter.’  

Die ongelijkheid houdt Patricia bezig. ‘Juist mensen die al vaker gezondheidsproblemen hebben, hebben doorgaans minder financiële middelen om zichzelf te beschermen. Voor een airco of goede buitenzonwering is niet altijd geld.’ Dat is soms frustrerend, maar het motiveert haar ook om de urgentie van deze hitteproblemen aan te kaarten. ‘Iedereen verdient dezelfde bescherming, en daar moeten we met z’n allen voor zorgen.’

Hitteplan voor gemeenten

Om zoveel mogelijk mensen te bereiken, adviseert Patricia onder meer overheden over de invloed van milieufactoren op de gezondheid. Vorig jaar las ze in de krant dat noordelijke provincies achterblijven met een hitteplan. Daarop besloot ze met haar collega’s van GGD Groningen om een webinar te organiseren over hitte. Er deden acht gemeenten uit Groningen mee.

‘We legden hen uit welk verschil een lokaal hitteplan maakt. En hoe je met onder meer gemeente, woningcorporaties, thuiszorgorganisaties, huisartsen en apothekers afspreekt wie welke kwetsbare inwoners kent én bereikt rondom die hete dagen.’

Zo kan de thuiszorg alleenstaande ouderen extra in de gaten houden en een apotheker zijn klanten informeren over de risico’s van specifieke medicijnen. En een woningbouwcorporatie kan misschien wel zonwering regelen voor structureel te hete woningen. Patricia: ‘Met behulp van de afspraken in een lokaal hitteplan vertaal je een landelijke waarschuwing voor extreem weer naar lokale hulp voor de meest kwetsbare groepen.’   

De webinar sloeg aan bij gemeenten. ‘Meerdere gemeenten hebben ons daarna meteen om hulp gevraagd bij een hitteplan opstellen. Dat is natuurlijk hartstikke mooi! In ons vak heb je soms een lange adem nodig; beleid verander je niet van de een op de andere dag. Dit soort resultaten motiveren me dan ook enorm om door te gaan.’   

Alles op alles voor een betere wereld

Voordat Patricia koos voor de medische milieukunde, werkte ze bijna zeven jaar als huisarts. ‘Ik had eigenlijk vanaf het begin het gevoel dat ik méér wilde doen voor de gezondheid dan alleen voor het individu.’ Sinds ze moeder is, voelt ze die urgentie nog sterker. ‘Ik kan het niet maken mijn kinderen later te vertellen dat ik niet alles op alles heb gezet voor een betere wereld.’   

Als arts medische milieukunde kan ze op grotere schaal bijdragen aan gezondheid. ‘De medische milieukunde was vroeger vooral gericht op toxicologie en vervuiling’, legt Patricia uit. ‘Maar geleidelijk wordt het vak breder door actuele thema’s als klimaatverandering, bestrijdingsmiddelen en microplastics. Daarbij kijken we steeds meer naar de leefomgeving als geheel en hoe we die zo gezond mogelijk kunnen maken. Dat maakt het werk ontzettend boeiend en belangrijk.’   

Artsen: betrek ons vaker

Toch is het werk van de arts medische milieukunde nog niet zichtbaar genoeg voor andere medici, vindt Patricia.

‘Artsen die individuele patiënten zien in de spreekkamer, hebben een belangrijke rol bij de signalering van symptomen en ziekten. De leefomgeving kan daarin op talloze manieren een negatieve rol spelen. Denk aan vocht en schimmel in huis, houtrook, hitte of een slechte luchtkwaliteit in de wijk.’  

Daarom roept ze haar collega-artsen op: weet ons te vinden! ‘Informeer ons, bijvoorbeeld over een klachtenpatroon dat je bij meerdere cliënten uit dezelfde buurt ziet. Dan nemen wij dat mee in ons advies voor gemeentelijk beleid. Je kunt de GGD laagdrempelig bellen of mailen voor overleg. Samen kunnen we patiënten effectiever helpen.’  

Medische milieukunde is een van de profielen binnen de eerste fase van de opleiding tot arts Maatschappij + Gezondheid (M+G). De eerste fase leidt op tot profielarts, met een registratie in het Profielartsenregister KNMG. Na afronding van de eerste fase kun je je verder specialiseren tot arts M+G (specialist).

+ Opleiding tot arts medische mileukunde
+ (Profiel)opleidingen arts M+G

‍